Zonder klimaatverandering was de junihitte van 2026 vrijwel onmogelijk
Van 18 tot en met 29 juni 2026 lag Nederland in de greep van een hittegolf die niet alleen in temperatuur, maar ook in duur en impact naar de geschiedenisboeken verdwijnt. Op 26 juni werd in Ell 39,4 graden gemeten, het hoogste punt van een periode waarin het KNMI voor het eerst ooit code rood afkondigde voor hitte. Nu de rook is opgetrokken, is de vraag die overblijft niet meer of het heet was, maar hoeveel van die hitte aan klimaatverandering is toe te schrijven.
Wat het WWA-onderzoek concludeert
World Weather Attribution, het internationale samenwerkingsverband van klimaatwetenschappers dat na extreme weersgebeurtenissen snel attributieonderzoek uitvoert, heeft de junihitte van 2026 onder de loep genomen. De conclusie is ondubbelzinnig: deze hittegolf was ongeveer 2 graden warmer dan de bekende hittegolf van 2003, en zo'n 3 graden warmer dan die van 1976. Volgens de onderzoekers was een hitteperiode van deze intensiteit zonder door de mens veroorzaakte klimaatverandering vrijwel onmogelijk geweest.
Dat is geen kwestie van een paar tienden van een graad die toevallig anders uitpakken. Het gaat om een verschuiving die de statistische kans op zulke temperaturen fundamenteel heeft veranderd. Gebeurtenissen die vroeger als extreme uitschieters golden, verschuiven langzaam richting het gewone.
Waarom vergelijken met 2003 en 1976?
Beide jaren gelden in Nederland als ijkpunten voor extreme hitte. De hittegolf van 2003 kostte in grote delen van Europa duizenden levens, en 1976 staat bekend als het jaar van de grote droogte. Door de junihitte van 2026 tegen deze twee referentiepunten af te zetten, laat het onderzoek zien hoe snel de basislijn is opgeschoven. Wat vijftig jaar geleden een uitzonderlijke uitschieter was, ligt nu dichter bij het nieuwe normaal.
De rol van de nachten
Een van de opvallendste bevindingen betreft niet de dagtemperaturen, maar de nachten. In De Bilt werden van 25 tot en met 27 juni drie tropische nachten op rij gemeten, met minimumtemperaturen die niet onder de 20 graden zakten. De nacht van 25 op 26 juni was zelfs de eerste officieel gemeten tropische nacht in juni ooit in De Bilt, met een minimum van 21,3 graden. Het vorige junirecord dateerde uit 1947, toen het minimum op 19,8 graden bleef steken.
Onderzoekers van World Weather Attribution berekenen dat dit type nachtelijke hitte tegenwoordig ongeveer honderd keer vaker voorkomt dan tijdens de hittegolf van 2003.
Die honderdvoudige toename is misschien wel de meest tastbare uitkomst van het onderzoek. Warme nachten geven het lichaam geen kans om af te koelen na een hete dag, wat het risico op gezondheidsklachten flink vergroot, vooral bij ouderen en mensen met een kwetsbare gezondheid. Meer daarover is te lezen in onze artikelen over gezondheid tijdens hitte.
Hoe attributieonderzoek werkt
Attributiewetenschap combineert waarnemingen met klimaatmodellen. Onderzoekers simuleren het klimaat zoals dat er zonder de huidige hoeveelheid broeikasgassen in de atmosfeer zou hebben uitgezien, en vergelijken dat met de wereld zoals die nu is. Door duizenden simulaties te draaien, kunnen ze berekenen hoeveel waarschijnlijker of intenser een gebeurtenis als de junihitte van 2026 is geworden door klimaatverandering.
Deze methode is de afgelopen jaren steeds sneller en preciezer geworden. Waar attributieonderzoek vroeger maanden kostte, publiceert World Weather Attribution nu binnen enkele weken na een extreme gebeurtenis conclusies, precies op tijd om het maatschappelijke debat over aanpassing en preventie te voeden.
Wat dit betekent voor de komende jaren
De boodschap van het onderzoek is niet dat 2026 een eenmalige uitschieter was, maar dat dit soort hittegolven met de huidige opwarming vaker en heftiger zal terugkeren. Voor Nederland, een land dat traditioneel niet was ingericht op extreme hitte, betekent dat een aanpassing van infrastructuur, zorg en bouw. Wie wil volgen hoe de temperaturen zich deze zomer ontwikkelen, kan dat doen via onze hittegolf-tracker.
Het KNMI benadrukt dat de junihitte van 2026 niet op zichzelf staat, maar past in een reeks van steeds warmere en vaker voorkomende hittegolven sinds de eeuwwisseling. Meer achtergrond over de meting van code rood en de temperatuurrecords is te vinden op knmi.nl.